De biologische bloementeelt is een sector in volle ontwikkeling. Met teelten die elkaar snel opvolgen, van het vroege voorjaar tot de eerste vorst, wordt de bodem intensief benut. Een gezonde, veerkrachtige bodem is daarom geen luxe, maar een basisvoorwaarde voor sterke en weerbare planten.

Een bodem die zo veel mogelijk bedekt blijft, vormt daarbij de basis. Onbedekte grond is gevoelig voor uitspoeling van nutriënten, verslemping, erosie en onkruidontwikkeling. Bovendien valt ook een belangrijk deel van het bodemleven stil wanneer er geen levende wortels aanwezig zijn. Groenbedekkers beschermen de bodem, houden het bodemleven actief en voeden het bodemecosysteem.

Meer dan enkel “groen op het veld”

Groenbemesters worden al langer toegepast in de land- en tuinbouw maar de invulling verschilt sterk. In de biologische teelt ligt de nadruk op diversiteit: mengsels van verschillende soorten, zoals bijvoorbeeld vlinderbloemigen, grassen en kruiden, zorgen voor een betere nutriëntenbenutting, meer organische stof en een rijker bodemleven.

De verschillende soorten vullen elkaar aan. Vlinderbloemigen binden stikstof, terwijl andere soorten nutriënten opnemen of via hun wortels en mycorrhiza bijdragen aan een meer microbiële activiteit.

De basisregel van duurzaam bodembeheer is eenvoudig: laat de bodem zo weinig mogelijk onbedekt. In de praktijk is dat echter niet altijd even evident. Teelten staan vaak lang op het veld en geschikte momenten om groenbemesters in te zaaien zijn beperkt. Toch liggen er kansen, bijvoorbeeld: na vroege teelten, op tijdelijk braakliggende percelen, via onderzaai of als winterbedekking.

Afhankelijk van het moment en de doelstellingen kan gekozen worden voor snelgroeiende, vorstgevoelige of winterharde mengsels, elk met hun eigen functie.

Sectorbevraging: groeiend gebruik, maar ook praktische vragen

Dat groenbemesters steeds meer ingang vinden in de biobloementeelt, blijkt duidelijk uit een sectorbevraging, uitgevoerd binnen het CCBT-project BIOGROEI. Achttien bloementelers namen deel, waaronder zowel biotelers (50%), omschakelaars (17%) als telers die niet gecertificeerd zijn, maar aangeven volgens biologische principes te werken (33%).

Groenbemesters worden vandaag al toegepast, vooral bij biologische telers, binnen de teeltrotatie wanneer percelen tijdelijk vrijkomen. Daarnaast experimenteren enkele telers reeds met onderzaai in teelten als Dahlia en zonnebloemen, of maken ze gebruik van living mulch bij meerjarige heesters. Die systemen bieden kansen om de bodem langdurig bedekt te houden, maar vragen ook een aangepaste aanpak.

Bodemzorg als belangrijkste drijfveer

De motivatie om groenbemesters in te zetten is duidelijk: telers willen vooral hun bodem verbeteren. Het bedekt houden van de bodem, het onderdrukken van onkruid en het stimuleren van het bodemleven worden het vaakst genoemd. Ook aanvoer van organische stof en het bevorderen van biodiversiteit spelen een belangrijke rol.

Praktische keuzes primeren

Bij de keuze van soorten of mengsels kijken telers in de eerste plaats naar praktische haalbaarheid. Groenbemesters die gemakkelijk te vernietigen zijn, genieten de voorkeur. Winterharde soorten worden vaker als moeilijker ervaren in beheer. Opvallend is dat mogelijke ziekterisico’s bij de keuze van groenbemesters minder aandacht krijgen.

De grootste uitdaging blijkt de timing. Omdat bloemen vaak lang op het veld blijven staan, worden groenbemesters laat ingezaaid en krijgen ze weinig tijd om zich te ontwikkelen. Droogte maakt de kieming soms nog moeilijker. Daarnaast worden ook arbeid (vooral bij vernietiging), soortkeuze en het risico op ongewenste hergroei als knelpunten aangehaald.

Interesse groeit

Opvallend: ook telers die vandaag nog geen groenbemesters gebruiken, tonen interesse. Tijdgebrek, kleine percelen en een recente opstart vormen de belangrijkste drempels, maar de meeste van deze telers willen er in de toekomst wel mee aan de slag.

De conclusie is duidelijk: groenbemesters worden gezien als een belangrijke hefboom voor bodemgezondheid, maar er is nood aan praktische, teeltgerichte kennis.

Van praktijkvragen naar veldproeven

Om op deze vragen in te spelen, worden binnen het CCBT-project BIOGROEI enkele demoproeven aangelegd. Daarbij ligt de focus op praktische toepasbaarheid in de bloementeelt: welke mengsels werken, wanneer zaai je ze in, en hoe beheer je ze efficiënt?

Eerste inzichten uit de demoproeven

Vorig seizoen werden op het bioperceel van Viaverda verschillende groenbemesters ingezaaid: een monoteelt van facelia, een eenvoudig mengsel van Japanse haver met inkarnaatklaver, en een complex biodivers mengsel (Tabel 1). Daarnaast bleef een deel van het perceel braak als controle.

De proefstart verliep moeilijk door droogte en hoge onkruiddruk. Daardoor was een herinzaai nodig in juli. Meteen werd duidelijk hoe belangrijk een snelle en geslaagde kieming is voor het succes van groenbemesters.

Facelia viel vooral op door zijn snelle bodembedekking en sterke onkruidonderdrukking. Deze behandeling produceerde ook de meeste biomassa (Figuur 2). Ondanks een goede bodemstructuur bleef de ontwikkeling op sommige plaatsen beperkt door aanhoudende droogte en concurrentie van onder meer melganzevoet en spurrie.

In het voorjaar werden de groenbemesters vernietigd en wordt de impact op de volgteelt verder opgevolgd. Daarbij wordt zowel gekeken naar gewasontwikkeling als naar effecten op bodemstructuur en bodemleven.

Tabel 1: Overzicht van de groenbemester(mengsel)s die werden ingezaaid op 23/07/25.

Winterbedekking na de teelt

Ook in het najaar werd een demoproef aangelegd met vorstgevoelige en winterharde groenbedekkers. Zo werden naast een braak perceel een monoteelt van facelia en winterrogge ingezaad, een combinatie van winterroge met winterwikke, het kan ten klaar vlinderbloemig wintermengsel (Bingenheimer) en een eigen mengsel van Facelia, Japanse haver, winterwikke en winterrogge.

Begin april werd de biomassa productie opgemeten (Figuur 3), waar vooral winterrogge en facelia voor de snelsteontwikkeling zorgden. Deze waarnemingen worden in het voorjaar herhaald, na vernietiging van het gewas zal ook hier een bloementeelt worden opgezet. Naast de gewasontwikkeling zal ook hier gekeken worden naar effecten op bodemstructuur en bodemleven.

Eerste experiment met onderzaai

Ook onderzaai van groenbemesters in zonnebloemen werd getest. De groenbemesters werden ingezaaid na een laatste schoffelbeurt, op verschillende tijdstippen tijdens de teelt. (Tabel 2 en Foto 3).

Door de droge omstandigheden verliep de kieming moeilijk. Vooral zaden die in de schaduw van het gewas lagen, ontwikkelden zich beter. De onderzaai was uiteindelijk beperkt aanwezig, maar veroorzaakte geen groeiremming bij de zonnebloemen.

De proef toont aan dat onderzaai potentieel heeft om de bodem langer bedekt te houden, maar dat voldoende vocht en een goede timing cruciaal zijn. In 2026 wordt dit experiment verdergezet.

Tabel 2: Overzicht van de groenbemesters die werden ingezaaid, zaaidatum en gemiddelde gewashoogte van Helianthus annuus ‘Hella’ waarbij dit gebeurde.

Demo’s op praktijkbedrijven

De eerste resultaten tonen dat groenbemesters ook in de biologische bloementeelt kansen bieden voor een gezondere en weerbaardere bodem. Tegelijk blijft de praktische inpasbaarheid een uitdaging. Met de lopende demo’s wil BIOGROEI daarom verder bouwen aan concrete, praktijkgerichte kennis voor de sector. Dit seizoen gaan we ook op enkele praktijkbedrijven hiermee aan de slag.

Meer info?
liesbet.blindeman@viaverda.be