Deze maand krijgen we opnieuw een blog van Karel Dewaele, mede-initiator van dit Bio Boeren Blog concept. Hij heeft het over zijn (milde) aanpak in bodembewerking. Lees hier zijn vorige blog van november.

Karel is bio akkerbouwer in Stavele en was in het verleden ook enkele jaren actief als onderzoeker bij de bio afdeling van Inagro.

In deze bio-blog hou ik het eenvoudig, of liever, vertel ik over iets dat makkelijk is om over te schrijven. Dat is waarschijnlijk omdat het bij mij 'top of mind' is, iets wat ik als zo'n belangrijk deel van mijn dagelijkse job zie dat ik er honderduit kan over praten, omdat het een evidentie is geworden.

Dat merk ik ook bij de schrijfsels van medeblog(st)ers hier: de passie spat er van af en dat is prachtig! Ik leer bij hoe het is om in een bepaalde deelsector actief te zijn, of om de dingen vanuit ander perspectief te bekijken.

Bijvoorbeeld in Helen's stuk waarin ze het heeft over groenten en bloemen als de yin en yang, over onze rol in de zorg voor lichaam en geest. Over de nood aan meer vrouwelijke energie in de landbouw.

Ik moet er aan denken omdat het vandaag moederdag is.
Omdat 2026 het Jaar van de vrouwelijke landbouwer is, waarover deze mooie reportage.
Omdat mijn stukje misschien meer bulkt van mannelijke energie dan ik denk.
Omdat ik iets las waaruit volgende quote blijft hangen.

The point of bread is not to fuel you to make more bread. The point of bread is to be eaten and enjoyed.

Dit perspectief mist wellicht te vaak in de landbouw en breder, in de tijdgeest.

Net zoals biodiversiteit in onze velden de landbouw robuuster maakt ben ik er van overtuigd dat diversiteit in bedrijfsleiders, in manieren van denken en uitvoeren, onze landbouw en voedselvoorziening als geheel sterker en gezonder maakt. Ik denk dat we allen benieuwd zijn naar jouw unieke perspectief; blog je eens mee?

Bodembewerking - milde stijl?

Ik dacht, laat ik het eens hebben over één praktijk en mijn manier van aanpak. Wat ik denk dat het beste werkt, of niet werkt. Wat ik nu doe of probeer. Als een soort tijdscapsule.

Ik zal niet alle ideeën of bronnen benoemen. Misschien zal ik er een andere keer een deel 2 aan lappen. Ik probeer het kort te houden.

In het vroege voorjaar, februari of maart, als het niet te nat meer is, heeft het al eens zin om met spade en prikstok te kijken naar bodemstructuur en mogelijke verdichtingen. Kruimelt het nog niet en is de grond te koud: afblijven of enkel het nodigste doen zoals het wiedeggen van wintergranen.

Idealiter staat er op dat moment een pakketje bovengrondse groenbemester-biomassa dat de bodem beschermt. Leeft ze nog, dan voedt ze de bodem en onttrekt er ook wat water uit wat goed kan uitkomen. Als het dan droog genoeg is (en voordat het te droog wordt) probeer ik bovengronds kort te klepelen en ondergronds ondiep af te snijden.

De timing daarvan is elk jaar zoeken. Op volgende foto zie je deze bewerking met klepelmachine en mulchfrees op 4 april 2026. Was ik vroeger geweest, had ik plaatselijk bodemschade toegebracht. Later, zou het nogal een risico worden dat de stengelige biomassa minder goed zou verteren. Het weer dat volgt is ook bepalend voor succes en snelheid van vertering. Met voldoende regen kun je in dit losse mengsel van grond en groen als vanzelf een snelle omzetting en kruimelige grond bekomen (zoek eens op 'flächenrotte' en ontdek nieuwe theorieën). Blijft het toch wekenlang droog dan is tijdig eens rotoreggen en aandrukken nuttig, leer ik nu tijdens het opnieuw erg droge voorjaar.

Deze eerste bewerking is eerder intensief maar dat vind ik verantwoord. Er is maar 1 kans om bv. taaie graszode in stukjes van de grond los te maken, nadien lukt dat met geen ander werktuig meer. Ik werk zo ondiep als mogelijk, vaak maximaal 3 à 4 cm als de bodem al vlak lag. En met de mulchfrees kun je vrij snel rijden, de werking van de messen gelijkt dan op opeenvolgende horizontale spade-steken, zonder overmatige bewerking. Schillen.

Tussen eerste bewerking en uiteindelijk zaai- of plantbedbereiding volgen enkele extensieve bewerkingen met een precisiecultivator. Dat is bij mij een lichte brede machine, een 'triltand met allure' met vlakke, overlappende messen zonder nalooprol maar met front- en zijwielen en achterop een tandeneg. Opnieuw enkel zo diep als nodig om alle overlevende planten aan te pakken, vaak in al losse grond of als het nodig is laagje per laagje dieper werkend (dixit Lieven Delanote: de kaasschaaf-methode). Deze werkgangen zijn ook nuttig in het nivelleren en het verkleinen van kluiten.

Idealiter volgen de bewerkingen elkaar op in een 3-4-5 schema (dixit Stefan Muijtjens: 3x, 4 cm diep, elke 5d) en zorgt vertering, dan weer uitdroging voor een kruimelige grond zonder resterende levende onkruiden. Genoeg werkcapaciteit is belangrijk want dit is dikwijls een drukke periode waarin ik anders neig het achterwege te laten. Die slagkracht is ook nodig in natte voorjaren.

Hieronder een foto hoe een afgestorven groenbemester die veronkruid was met straatgras er dan uitzag op 8 april 2026. Hier zat het vanaf de eerste bewerking op 21 maart echt mee om ondiep te bewerken met mulchfrees en precisiecultivator en bleek het verstandig om eenmaal te rotoreggen na een bui tegen kluiten.

Dat we tot kort voor zaaien of planten ondiep blijven werken beschermt tegen de grillen van het weer: stortbuien, te droog of gure noordoosterwind: de losse toplaag isoleert de onderliggende bodem en neemt wat van die weer-stress weg. In bodem die al lang niet meer geploegd wordt ervaar ik dat er met deze voorbereidingen vaak al een mooi zaaibed ontstaat met wat kluitjes bovenaan en vochtige kruimel er net onder. Door o.a. regenwormen staat dit laagje al snel weer in verbinding met de bodem eronder.

Afhankelijk van de teelt is dan directzaai mogelijk (bv. op bovenstaande foto zomertarwe) of is er nog een diepere bewerking nodig. Bv. voor aardappel of koolplantjes, of voor fijnzadig gewas als quinoa als het heel droog is, of tot max. 30-35 cm met een woelpoot als er storende verdichte lagen aanwezig zijn. Dit laatste steeds minder, of uitgesteld tot de zomer of herfst als mogelijk. Die beslissingen zijn steeds onderwerp van discussies of getob... De afweging wordt gemaakt tussen korte en lange termijn, tussen bodem en teelt, tussen het risico van experiment en de zekerheid van ervaring.

Soms is er tijd en gelegenheid om te experimenteren, zoals op volgende foto in de zomertarwe: stroken zullen hopelijk tonen of mestdosis, zaaitechniek, woelpoot- of rotoreg-werk en 'diepwoelen' van mesttanksporen een verschil maken. Ik hoop van niet, weet je nog?

Veel succes met jullie keuzes in 2026!

Karel Dewaele
@kadacode.bsky.social