Wegwijzer organische handelsmeststoffen

Oorsprong

Bloedmeel wordt bekomen door het vermalen van gedroogd bloed. Het drogen kan op verschillende manieren gebeuren en heeft een invloed op de kwaliteit. Het drogen bij lage temperaturen onder vacuüm levert de beste kwaliteit.

Eigenschappen

Bloedmeel is rijk aan organische stikstof en komt het snelst vrij van alle organische stikstof vormen. Daarom heeft het een korte werkingsduur. Bloedmeel is niet geschikt voor het leveren van stikstof over een lange periode maar wordt vaak ingezet om het gewas een stikstof-boost te geven. In warme en vochtige omstandigheden kan de omzetting te snel verlopen waardoor het wortelstelsel wordt beschadigd door een te veel aan ammonium. Bloedmeel wordt vaak gebruikt bij gewassen die snel veel blad moeten vormen zoals sla of bloemkool.

Samenstelling

• NPK: 12/14-0-0
• Droge stof: 90-95%
• Organische stof: 84%
• C/N: 4-4.8
• Snelheid: Snel

Opmerkingen

• Bloedmeel is een dierlijk product en bevat geen cellulose of lignine. Het draagt bijgevolg niet bij tot de opbouw van humus in de bodem.
• Na het gebruik van bloedmeel mag het vee gedurende 21 dagen niet op dit land komen.
• Door de hoge mineralisatiesnelheid moeten de gebruikte hoeveelheden beperkt worden vooral in warme en vochtige condities.
• Bloedmeel moet droog bewaard worden..

Oorsprong

Verenmeel bestaat uit pluimen die in het algemeen gedurende 30 minuten in een oven bij een temperatuur van 150°C geplaatst worden waarna ze verwerkt worden tot meel.

Haarmeel bestaat meestal uit varkenshaar. De haren ondergaan een mechanische behandeling, al dan niet gecombineerd met hete stoom.

Eigenschappen

Verenmeel is rijk aan zwavel en stikstof. De samenstelling is niet afhankelijk van het soort gevogelte maar wel van de ouderdom van het geslachte dier. De vrijstelling van stikstof is trager en geleidelijker in vergelijking met bloedmeel. Onder goede omstandigheden kan na 3 maand 50% van de stikstof gemineraliseerd zijn. Verenmeel is slecht oplosbaar in water en is dus niet geschikt als vloeibare meststof. De werking en vrijstelling van haarmeel is vergelijkbaar met verenmeel. Als er geen snelle werking wordt verwacht is haar- en verenmeel een prijsgunstige stikstofbemesting.

Samenstelling

• NPK: 11/14-0/1-0/1
• Droge stof: 90-95%
• Organische stof: 80%
• C/N: 3.7
• Snelheid: Gemiddeld

Opmerkingen

• Verenmeel en haarmeel zijn dierlijke producten die geen cellulose of lignine bevatten.  Het draagt bijgevolg niet bij tot de opbouw van humus in de bodem.
• Omdat haarmeel in vergelijking met verenmeel een sterke geur verspreidt wordt dit minder gebruikt in meststoffen voor de particuliere gebruiker. Dit zorgt er voor dat de prijs van haarmeel lager is als die van verenmeel.
• De vrijstelling van nutriënten van hoornmeel gebeurt nog trager. Daardoor is deze grondstof minder geschikt als hulpmeststof.

Oorsprong

Beendermeel wordt vervaardigd uit beenderen waar al dan niet gelatine werd uitgetrokken. Het vet wordt door warmte of door het gebruik van zuren van het been verwijderd. Daarna worden de beenderen gedroogd, geperst en vermalen.

Vleesbeendermeel bevat naast de beenderen ook ander slachtafval (haar, huid, hoorn). Mest en maaginhoud worden niet in vleesbeendermeel verwerkt.

Eigenschappen

Beendermeel is rijk aan fosfor en levert ook wat stikstof aan. De mineralisatie verloopt trager dan bij bloedmeel. De hoeveelheden stikstof en fosfor verschillen in functie van de behandeling van het meel.

In het vleesbeendermeel zijn de stikstofgehaltes hoger en de fosforgehaltes lager doordat hierin slachtafval verwerkt is.

Samenstelling

• NPK:
  • Beendermeel: 3/7-15/16-0
  • Vleesbeendermeel: 8-12-0
• Droge stof: 90-95%
• Organische stof:
  • Beendermeel: 57%
  • Vleesbeendermeel: 65%
• C/N: 3.7
  • Beendermeel: 4.2
  • Vleesbeendermeel: 3.5
• Snelheid: Gemiddeld

Opmerkingen

• Beendermeel wordt door de hoge P/N-verhouding en trage werking niet gebruikt als 
  stikstofbemesting. In samengestelde meststoffen wordt het soms gebruikt als fosforbron.
• De vetten die aan de beenderen blijven kleven vertragen de mineralisatie in de bodem.
• Beenderen zijn dierlijke producten die geen cellulose of lignine bevatten. Het draagt bijgevolg niet bij tot de opbouw van humus in de bodem.
• Uit onderzoek blijkt dat de fosfor uit beendermeel alleen voor planten beschikbaar is als de bodem-pH onder de 7 ligt.

Oorsprong

Kippenmest kan gedroogd en in korrels geperst worden zodat een sterk geconcentreerde meststof ontstaat.

Stalmest van koeien wordt in grasdrogerijen gedroogd en vervolgens gemalen en tot korrels geperst.

Eigenschappen

Kippenmest bevat veel stikstof en fosfor. De stikstof is grotendeels in de vorm van ureum. Volgens een aantal bronnen kan kippenmest verbranding veroorzaken van het gewas. Kippenmest voert ook kalk aan. Toch is de invloed op de pH niet basisch omdat bij de nitrificatie veel zuur geproduceerd wordt. Doordat de kippenmest wordt gedroogd bij hoge temperatuur worden ziektekiemen en onkruidzaden afgedood.

Gedroogde koemest is door de droogkosten een duur product.

Samenstelling

• NPK:
  • Kippenmest: 4-3-3
  • Koemest: 2-1-2
• Droge stof: 80-90%
• Organische stof:
  • Kippenmest: 60%
  • Koemest: 40-55%
• C/N:
  • Kippenmest: 10
  • Koemest: 18
• Snelheid:
  • Kippenmest: snel
  • Koemest: traag

Opmerkingen

• Gedroogde kippenmest is enkel toegelaten in de biologische teelt als het afkomstig is van biologische bedrijven. Voor koemest geldt deze beperking nog niet.
• Kippen- en koemestkorrels worden bij de 170 eenheden stikstof uit dierlijke mest gerekend zowel wat betreft regelgeving biologische productie als wat betreft het mestdecreet.
• Het gebruik van kippenmest wordt vooral beperkt door de hoge fosforinhoud.

Oorsprong

Guano bestaat uit uitwerpselen van zeevogels en vleermuizen. Door de droge omstandigheden worden de uitwerpselen goed bewaard. De afwezigheid van regen zorgt voor een goede bewaring (geen uitloging van oplosbare zouten) en een natuurlijke droging. Naargelang de oorsprong spreekt men van: vogel guano, guano van vleermuizen, guano uit Peru, …

Eigenschappen

We kunnen guano praktisch beschouwen als een ammoniumbemesting. De mineralisatiesnelheid ligt zeer hoog: 93% van de stikstof wordt in het eerste jaar vrijgesteld. De stikstof in guano is vooral terug te vinden onder zijn ammoniumvorm.

Samenstelling

• NPK: 10-11-2
• Droge stof: 84%
• Snelheid: snel

Opmerking

• Naargelang de herkomst van de guano kan de samenstelling verschillen.
• Guano reageert zeer gelijkaardig aan minerale kunstmeststoffen. Bij gewassen die gevoelig zijn voor nitraataccumulatie moeten de toegediende hoeveelheden beperkt worden.
• Mest van wilde vogels, visafval en ander afval van de maritieme industrie wordt soms op de markt gebracht onder de term Guano. Deze benaming zorgt voor verwarring en moet vermeden worden.

Oorsprong

Sojaschroot is het restproduct van de oliewinning uit soja. Het schroot is rijk aan eiwitten en wordt vooral als veevoeder gebruikt.

Eigenschappen

Sojaschroot is een plantaardige bron van stikstof en levert daarnaast ook een beperkte hoeveelheid fosfor. De vrijstelling van nutriënten uit sojaschroot is trager in vergelijking met bloedmeel. Soja is wel één van de snellere stikstofbronnen onder de plantaardige grondstoffen. Sojameel is niet oplosbaar in water en bijgevolg niet geschikt als vloeibare meststof.

Samenstelling

• NPK: 7-2-1
• Droge stof: 89%
• Organische stof: 92%
• C/N: 6.2
• Snelheid: Traag

Opmerkingen

• Het sojameel of -schroot mag niet afkomstig zijn van GGO-soja.
• Als het bodemleven weinig actief is hebben sommige groenten zoals sla en selder nood aan een bemesting die sneller opneembaar is.
• Uit onderzoek van de universiteit van Noord-Carolina blijkt dat de kieming van kleine zaden (sla en rapen) tot 50% lager kan zijn door het gebruik van sojaschroot.

Oorsprong

Cacaodoppen zijn een bijproduct van de chocolade-industrie. De cacaobonen worden geroosterd en daarna worden de doppen verwijderd. Om de transportkosten te beperken worden ze dikwijls gemalen.

Werking

Cacaodoppen worden vaak gebruikt als kaliumbron of voor het aanbrengen van een mulchlaag. Cacaodoppen stellen hun nutriënten traag vrij.

Samenstelling

• NPK: 3-1-3
• Droge stof: 80%
• Organische stof: 95%
• C/N: 14
• Snelheid: traag

Opmerkingen

• Cacaodoppen zijn bodem-verbeterend en worden vaak in samengestelde meststoffen gebruikt voor hun aanvoer van organische stof.
• Omdat cacaodoppen een goede basisgrondstof is voor het maken van korrels worden ze vaak gebruikt als vulstof voor samengestelde meststoffen.

Oorsprong

Moutkiemen zijn de kiemwortels van gerst en worden na de bierbereiding van de gedroogde gerstkorrels verwijderd.

Eigenschappen

Moutkiemen bevatten weinig stikstof, maar brengen veel organisch materiaal aan. De worteltoppen van de moutkiemen zijn rijk aan plantenhormonen en om die reden stimuleren moutkiemen de wortelgroei.

Samenstelling

• NPK: 3/4-0/1-0/1
• Droge stof: 98%
• Organische stof: 67%
• Snelheid: traag

Opmerkingen

• Van alle plantaardige hulpmeststoffen is dit willicht de minst discutabele hulpmeststof, afgezien van de volledig biologische luzernekorrel. Gerst is immers per definitie GGO-vrij en van Europese herkomst.

Oorsprong

Luzerne is een vlinderbloemig voedergewas. Het meel, schroot of geperste brok wordt gebruikt als veevoeder maar kan ook dienen als meststof.

Eigenschappen

Luzerne wordt in de eerste plaats vooral ingezet als groenbemester. Naast stikstof levert het als plantaardige meststof ook fosfor en kalium. Het maaimoment is belangrijk want dit heeft een invloed op stikstofinhoud en C/N verhouding. In luzerne zit ook triacontanol, dat is een groeistimulator. Door de aanwezigheid van deze groeistimulator kan het gebruik van luzerne de wortelvorming bevorderen. Luzerneschroot heeft een mineralisatiesnelheid vergelijkbaar met een scharrelkippenmestkorrel.

Samenstelling

• NPK: 3-1-3
• Droge stof: 90%
• Organische stof: 73%
• C/N: 11.5
• Snelheid: traag

Opmerking

• Luzerne is potentieel een interessante stikstof- en kalirijke meststof, maar omdat dit eveneens een voedergewas is staat het gebruik ter discussie.
• Voor een flexibele toepassing is drogen en persen tot een korrel noodzakelijk.
• De productie kan volledig biologisch gebeuren en zou interessant kunnen zijn voor bedrijven die het zelf willen verbouwen. Het drogen tot een korrel vergt echter wel de nabijheid van een luzernedrogerij en is energieverslindend.

Oorsprong

Gefermenteerde plantaardige reststromen ontstaan wanneer plantaardige grondstoffen eerst biochemisch worden omgezet via fermentatie, waarna het doelproduct (alcohol, gist, zuren…) wordt verwijderd. De resterende vloeibare of vaste fracties vormen hoogwaardige nevenstromen.

• Vinasse: Een vloeibaar bijproduct dat ontstaat na fermentatie van melasse in de suiker-, zetmeel-, gist-, bio‑ethanol- of aminozuurindustrie. De melasse wordt gefermenteerd tot alcohol of andere producten, waarna het ingedikte restproduct vinasse wordt.

• Distiller grains 
  Een vast of halfvochtig bijproduct dat ontstaat na fermentatie van granenmengsels (maïs, tarwe, gerst…) voor alcoholproductie in brouwerijen en bio‑ethanolinstallaties. De suikers worden vergist, ethanol wordt afgedistilleerd en de nutriëntrijke restmassa vormt distiller grains.

Eigenschappen

Door fermentatie en de verwijdering van het hoofdbestanddeel (suikers/zetmeel) worden eiwitten, vezels, mineralen en organische zuren geconcentreerd.

• Vinasse = kaliumrijk, met variabele N‑ en P‑gehalten.
• Distiller grains = eiwit‑ en vezelrijk, met matig gehalte aan N, P, S en sporenelementen.

Reststromen uit fermentatie bevatten veel oplosbare mineralen en gedeeltelijk afgebroken organische fracties, wat leidt tot een snellere vrijstelling dan bij traag afbreekbare plantaardige grondstoffen zoals stro of compost.

Samenstelling

• NPK:
  • Vinasse: 1/3-0/1-6/10
  • Distiller grains: 3/4-0.5/1-1-1.5
• Droge stof
  • Vinasse: 40-60%
  • Distiller grains: 88-92%
• Organische stof:
  • Vinasse: 40-60%
  • Distiller grains: 85-95%
• Snelheid:
  • Vinasse: snel
  • Distiller grains: Matig snel

Opmerkingen

• Zoutgehalte: Vinasse uit suikerriet kan een hoger zoutgehalte hebben; voorzichtigheid bij zoutgevoelige bodems is nodig.
• Variabiliteit: Samenstelling varieert sterk per fabriek en per batch; analyse is aanbevolen.
• Bewaring: WDG (natte distillers grains) heeft een zeer korte bewaartermijn door hoog vochtgehalte; DDGS is duurzaam.
• Bij de productie van sommige vinasseproducten wordt ammoniak toegevoegd om de zuurtegraag te regelen of om het fermentatieproces op gang te zetten. Een deel van de toegevoegde ammoniumstikstof kan aanwezig blijven in het eindproduct. Ammoniumstikstof is direct beschikbaar voor planten zonder tussenkomst van bodemprocessen. Dit strookt niet met de principes voor bemesting in de biologische productie. Om die reden formuleerde de expertengroep voor technisch advies over biologische productie (EGTOP) een adviestekst voor de Europese Commissie om een limiet te leggen op het aandeel ammoniumstikstof in de eindproducten. Als dit advies in wet wordt omgezet, zullen bepaalde producten niet langer toegelaten zijn in de Vlaamse biologische productie.

Oorsprong

Protamylasse is een dik vloeibaar restproduct van de aardappelzetmeelbereiding. Het product is verhit tot een temperatuur van 105°C waardoor eventuele fytosanitaire risico’s zijn uitgesloten.

Eigenschappen

Protamylasse bestaat uit oplosbare resteiwitten (peptiden en vrije aminozuren), zouten en mineralen. Bemesting met protamylasse gebeurt op bouwland vóór het poten, planten of zaaien en op grasland. Het wordt vooral toegepast bij kalibehoeftige gewassen. De stikstofwerking is afhankelijk van de periode waarin de meststof wordt toegediend. In het algemeen zal de hoogste stikstofwerking optreden na toedienen in het voorjaar. Onder deze omstandigheden kan in de praktijk met een stikstofwerking van 60 - 70% worden gerekend.

Samenstelling

• NPK: 3-1-10
• Droge stof: 54%
• Organische stof: 36%
• C/N: 7.1
• Snelheid: zeer snel

Opmerkingen

• Omwille van een aantal chemische verwerkingsstappen in de productie van aardappelzetmeel, kan het gebruik van protamylasse in biologische landbouw in vraag gesteld worden.
• Om protamylasse te verspreiden is speciale apparatuur nodig.