Veldbonen zijn een interessante lokale eiwitbron voor biologische melkveehouders. Door de bonen te toasten stijgt het aandeel eiwit dat de pens passeert en beschikbaar blijft voor opname in de dunne darm, en zo bijdraagt aan productie van melkeiwit. Binnen het EIP-project ToastKanLokaal onderzocht Inagro welke toasttechnieken hiervoor geschikt zijn en onder welke voorwaarden een investering in een veldbonentoaster economisch verantwoord kan zijn. 

Tot 40% meer darmverteerbaar eiwit

Door veldbonen correct te toasten, stijgt de hoeveelheid bestendig ruw eiwit (BRE). Dat is eiwit dat niet in de pens wordt afgebroken en verder beschikbaar blijft voor opname in de dunne darm. Daardoor stijgt ook het gehalte darmverteerbaar eiwit (DVE). Dat eiwit draagt bij aan de productie van melkeiwit.

In het project hebben we veldbonen getoast met 5 verschillende commercieel beschikbare machines bij verschillende instellingen. Uit dierproeven proeven bleek dat correct getoaste veldbonen een aanzienlijke meerwaarde kunnen bieden. Bij optimale instellingen steeg het gehalte darmverteerbaar eiwit (DVE) met ongeveer 40% ten opzichte van onbehandelde veldbonen. Dat maakt getoaste veldbonen een potentieel alternatief voor aangekochte biologische sojaschilfers. Een correcte temperatuurregeling blijft echter cruciaal. Bij onvoldoende verhitting wordt het potentieel niet benut, terwijl oververhitting leidt tot “overtoasting” en zo de voederwaarde opnieuw doet dalen. 

Figuur 1: via dierenproeven werd het de verhoging van DVE gehalte in de veldbonen, getoast bij verschillende instellingen van verschillende machines, bepaald.

Rendabiliteit hangt af van de bedrijfssituatie
Of een eigen toaster rendabel is, blijkt sterk afhankelijk van de bedrijfsomstandigheden. Naast de aankoopprijs spelen ook afschrijving, energieverbruik, onderhoud en arbeidsinzet een belangrijke rol. Daartegenover staat de economische meerwaarde van de hogere voederwaarde van de getoaste veldbonen. 

Binnen het project werden twee benaderingen uitgewerkt om die meerwaarde te berekenen. Een eerste vertrekt vanuit de hoeveelheid aangekochte eiwitrijke voeders, zoals biologische sojaschilfers, die door getoaste veldbonen kan worden vervangen. 

Een tweede benadering koppelt de hogere DVE-waarde aan een potentiële stijging van de melkproductie. Beide berekeningen tonen dat de rendabiliteit sterk varieert naargelang de hoeveelheid beschikbare veldbonen, de veestapelgrootte en de bedrijfseigen kostenstructuur. 

Er werd een rekentool ontwikkeld waarin je als gebruiker de rendabiliteit van het toasten met de onderzochte machines voor jouw bedrijfssituatie kunt berekenen. De tool zet de jaarlijkse kosten uit ten opzicht van de economische meerwaarde van het toasten en berekent zo per situatie de jaarlijkse economische baat van het toasten van de veldbonen tegenover niet toasten.

Vijf toastsystemen vergeleken
In het project werden vijf verschillende toastsystemen onderzocht: vier elektrische installaties en één machine die met diesel werkt. Alle onderzochte toestellen konden de voederwaarde van veldbonen verhogen, maar verschillen in capaciteit, energiebron, gebruiksgemak en investeringskost. Sommige systemen zijn vooral geschikt voor kleinere bedrijven, terwijl andere pas interessant worden bij grotere volumes. In de tabel hieronder worden enkele kenmerken per machine opgesomd. Lees het volledige technische rapport van de machines hier.

De resultaten tonen aan dat er geen universeel beste toaster bestaat. De keuze hangt af van de hoeveelheid te verwerken veldbonen, de omvang van de veestapel, de beschikbare arbeid en de gewenste automatiseringsgraad. Voor kleinere bedrijven kunnen compacte elektrische systemen volstaan, terwijl bedrijven met grotere volumes eerder baat hebben bij toestellen met een hogere verwerkingscapaciteit. 

Samenwerking biedt kansen
Het gezamenlijk aankopen of delen van een mobiele toaster kan de economische haalbaarheid verhogen, maar brengt ook praktische uitdagingen met zich mee. Onder meer transport, planning, opslag en onderhoud vragen duidelijke afspraken tussen de gebruikers. Omdat het aantal potentiële gebruikers momenteel beperkt is, blijken collectieve initiatieven in de praktijk niet altijd eenvoudig te organiseren.

Conclusie
Getoaste veldbonen kunnen de benutting van lokaal geteelde eiwitten op biologische melkveebedrijven verbeteren en de afhankelijkheid van aangekochte soja verminderen. De technische meerwaarde is duidelijk aangetoond, maar de economische haalbaarheid blijft maatwerk. Een goede inschatting van de beschikbare volumes, de bedrijfskosten en de gewenste capaciteit is daarom essentieel voordat in een toaster wordt geïnvesteerd.

Meer info?
Anne-Michelle Faux (Inagro), anne-michelle.faux@inagro.be

Onderzoek uitgevoerd in kader van het EIP project "Evaluatie van on farm toastingstechnieken om gebruik van lokale eiwitbronnen in veevoeders mogelijk te maken - ToastKanLokaal" met financiële steun van het Agentschap voor Landbouw en Zeevisserij en de Europese Unie.