De goedkope Microbiometer® kan nuttig zijn voor een beeld te krijgen van de gesteldheid van het bodemleven. Voor meer informatie, meer inzichten of meer accurate data bieden de Bodemleven Monitor en BIOTREX een goede prijs-kwaliteit verhouding. BeCrop lijkt minder bruikbaar. Algemeen is het belangrijk om te erkennen dat bodemleven erg heterogeen is. Het is daarom bij iedere test nodig om meerdere stalen per situatie te nemen om tot juiste conclusies te komen.

Je kan op een landbouwbedrijf tegenwoordig heel wat meten en analyseren. Ook voor het complexe bodemleven zijn er vandaag verschillende analyses op de markt om dat in beeld te brengen en te kwantificeren. De tests variëren in prijs, benadering en output en veel telers vragen zich af wat het nut van deze tests precies is en in welke mate ze betrouwbare resultaten opleveren.

In dit onderzoek van het Proefstation voor de groenteteelt werden enkele commerciële analyses voor de inschatting van het microbieel leven in de bodem uitgetest op een perceel met een gekend verschil in bodemkwaliteit. We doen in dit onderzoek geen beoordeling van de accuraatheid van de tests. Dat kunnen we met onze opzet niet nagaan en is bij alle tests al eerder wetenschappelijk aangetoond. We trachten wel de praktische en agronomische bruikbaarheid te achterhalen.

Tests blootgesteld aan gekende verschillen in langetermijnproef

In dit onderzoek onderzochten we zes verschillende tests (zie tabel 1). Om na te gaan wat hun meerwaarde is, voerden we de analyses uit binnen de langetermijnproef met organische bemesting. Deze proef loopt al meer dan 20 jaar, waar elke 2 à 3 jaar op bepaalde plots compost wordt toegediend, behalve op de onbehandelde referentie. Hierdoor zijn er ondertussen duidelijke verschillen in chemische en fysische vruchtbaarheid. Ten opzichte van de referentie haalt het plot met toediening van groencompost onder andere een opbrengstverhoging (gemiddeld +20%), een hoger koolstofgehalte (+0.5%) en een betere waterinfiltratie (>30x hoger). We verwachten dat de tests dit gekende bodemvruchtbaarheidsverschil tussen de behandelingen ook kunnen opsporen, om in de praktijk bruikbaar te kunnen zijn.

Tabel 1: Overzicht van de onderzochte tests en de kostprijs die er anno 2025 voor betaald werd.

Er werden bodemmonsters genomen zowel in de onbehandelde referentie als in de plots waar groencompost wordt toegediend, volgens de voorschriften van de betreffende test. De staalname gebeurde op 2 juni 2025, in een teelt sla (verschillende types) die op 23-24 april geplant werd.

Goedkope Microbiometer® geeft goed gemiddelde

De Microbiometer® is veruit de goedkoopste en eenvoudigste test in dit onderzoek. De test geeft slechts een beperkte hoeveelheid informatie, maar lijkt bij een voldoende aantal stalen wel een goede inschatting te kunnen opleveren en lijkt daarmee een nuttige test om mee aan de slag te gaan.

Met een testkit extraheer je zelf het microbiële leven uit de bodem en neem je een staal dat met de smartphone gescand kan worden. Via beeldanalyse wordt de kleurintensiteit van het microbieel leven vervolgens gemeten en gekwantificeerd.

Het belangrijkste resultaat van deze test is de verhouding schimmels ten opzichte van bacteriën (F:B), die volgens de ontwikkelaars een belangrijke indicator is voor een gezonde bodem. Dit gaat over alle aanwezige organismen, wat grotendeels onschadelijke soorten zijn. Een evenwichtige bodem heeft meestal een F:B-ratio rond één, al is een hogere waarde vaak ook voordelig. Bij veel landbouwbodems zijn bacteriën dominant. Een hoger aandeel schimmels is vaak gewenst omdat schimmels positieve eigenschappen bezitten naar bewerkbaarheid, afbraak van houtachtige componenten, koolstofvastlegging en weerbaarheid tegen schimmelpathogenen.

In het onderzoek toonde de Microbiometer® en heel hoge variatie op de stalen. Gemiddeld bleken de resultaten echter wat we volgens de perceelskennis verwachtten en kwamen de resultaten overeen met andere tests. Zowel de totale microbiële biomassa als de schimmel/bacterie ratio zijn flink hoger bij toepassing van compost.

Meer informatie en inzichten via Bodemleven Monitor

Wens je meer informatie of meer accurate data dan bieden de Bodemleven Monitor en BIOTREX een goede prijs-kwaliteit. Ze geven meer informatie en daardoor meer inzichten waar er problemen zitten of hoe je het nog beter kan aanpakken.

De Bodemleven Monitor werkt volgens een ingeburgerde methode die de aanwezige fosfolipidenvetzuren (PLFA) analyseert. Deze vetzuren komen voor in celwanden van micro-organismen en de exacte samenstelling is vrij uniek voor iedere groep organismen. Zo kan men een onderscheid maken tussen onder meer actinomyceten, mycorrhiza, schimmels en andere bacteriegroepen. Het voordeel is dat PLFA’s snel afbreken zodra organismen sterven, waardoor we quasi uitsluitend de levende micro-organismen meten. Deze test geeft ook weer of de gemeten waarden laag of hoog zijn ten opzichte van andere bodems.

Zowel de totale microbiële biomassa als verschillende voordelige groepen bleken hoger in de plots met toediening van compost, wat voldoet aan de verwachtingen.

Ook andere labo’s bieden een PLFA-analyse aan (bv. ILVO, BDB). Ook deze zijn zeer accuraat, maar de Bodemleven Monitor geeft voor een lagere prijs (althans in dit onderzoek) meer praktijkgerichte informatie.

BIOTREX geeft inzicht in nutriëntenkringlopen

Ben je eerder geïnteresseerd in functionele groepen en totale aanwezigheid, dan is de Bodemleven Monitor de goede keuze. Net als deze test geeft ook BIOTREX een goed globaal overzicht. Deze test geeft daarentegen meer inzicht in nutriëntenkringlopen en microbiële activiteit.

BIOTREX meet in tegenstelling tot de andere vijf tests geen microbiële groepen, maar meet de metabolische activiteit van de bodembiodiversiteit en geeft zo een beeld van de functionaliteit van het bodemleven. Daarbij wordt gekeken hoe snel en efficiënt het bodemleven verschillende voedingsbronnen verbruiken.

Uit deze metingen worden drie waarden berekend die de microbiële prestatie, de veerkracht van het bodemleven en de diversiteit van het bodemleven inschat. De verschillen waren in het onderzoek niet bijzonder groot, maar we observeerden bij de composttoepassing wel een hoger gemiddelde bij de drie parameters.

Door de afzonderlijke voedingsbronnen te bestuderen kan je meer leren. Zo bleek het microbieel leven in de plots met compost sneller koolhydraten en suikers te verteren. Deze verbindingen komen onder meer beschikbaar via wortelexudaten, waardoor dit resultaat kan wijzen op een sterkere interactie van het bodemleven met plantenwortels.

Nieuwe ontwikkeling Life Monitor toont potentieel

De Life monitor is een test in ontwikkeling. Voorlopig is de test nog duur voor de verkregen output, maar hij toont wel potentieel.

Bij de Life Monitor worden nematoden uit bodemstalen geëxtraheerd, door een microscopische flow gestuurd en automatisch geteld via beeldanalyse. Momenteel kan het systeem enkel het totaal aantal nematoden bepalen, wat voor een groot deel uit onschadelijke soorten bestaat, maar zal in een volgende fase ook verschillende groepen herkennen.

In dit onderzoek zat er relatief weinig variatie binnen een behandeling en een duidelijk verschil tussen beide behandelingen. Het toonde hiermee een hogere bodemkwaliteit bij de bodem met toediening van compost vergeleken met de referentie, wat voldoet aan de verwachtingen.

Kwantificatie mist bij Becrop

Becrop is erg duur en toont bovendien tekortkomingen voor veel praktische situaties.

De BeCrop® bodemtest maakt gebruik van DNA Next Generation Sequencing (NGS) om de microbiële samenstelling van de bodem te analyseren. De methode identificeert exact welke soorten aanwezig zijn. Dit geeft een zeer grote hoeveelheid informatie die op zichzelf moeilijk te interpreteren valt. De analyse vat daarom relevante groepen samen en berekent parameters om dit overzichtelijk voor te stellen. De BeCrop® test blijft in dit onderzoek wel de test met het meest uitgebreide resultaat.

Uit de analyse bleek dat er nauwelijks verschil werd gevonden tussen veldjes met en zonder compost. Het belangrijkste probleem lijkt hier het gebrek aan kwantificatie van de resultaten. Hoewel ze trachten overzicht te creëren met een parametrisatie en categorisering, zorgt dit dat gegevens verloren gaan en gemiddeldes relatief dicht bij elkaar liggen. Ook lijkt het erop dat de soorten wel geanalyseerd worden, maar de aantallen per soort niet, wat een belangrijke tekortkoming zou zijn.

Heterogeniteit in bodemleven maakt herhaling zeer belangrijk

Het microbieel bodemleven is zeer heterogeen, waardoor er in alle tests veel variabiliteit in de waarden zit binnen één situatie. Slechts één analyse per situatie kan een volledig verkeerd beeld geven. Vergelijk in Figuur 1 bijvoorbeeld de stalen in herhaling 2 bij beide behandelingen met het globale gemiddelde. Bij álle methoden is het daarom belangrijk om herhalingen uit te voeren en minimaal drie tests te doen per situatie om juiste uitspraken te kunnen doen. Gezien de hoge variabiliteit bij de Microbiometer®, is het aantal herhalingen daar beter nog hoger.

Werkelijke toestand van een perceel moeilijk in te schatten

Bij veel tests is een vergelijking tussen twee of meer situaties vaak goed mogelijk. Vergelijk verschillende velden of methodieken of volg een situatie op doorheen de tijd om in te schatten of een praktijk zinvol is (let op met seizoenseffecten!).

De absolute inschatting van de toestand van een perceel is vaak moeilijker. Enkele tests geven richtwaarden of een scoreschaal mee om dit in te schatten. Het geeft een richting, maar het is niet altijd makkelijk om daarmee een juiste conclusie te nemen.

Bij de Bodemleven Monitor scoort ook de bodem die in dit onderzoek erg kwalitatief is gemiddeld of vrij laag op de scoreschaal. Dat wil uiteraard zeggen dat de situatie nóg beter kan, maar je mag er niet uit besluiten dat de bodem in mindere gezondheid verkeert. Ook BIOTREX geef aan hoe de gemeten waarden zich bevinden ten opzichte van andere stalen, en slaagt er in dit onderzoek redelijk in de situaties individueel in te schatten.

Ecologische inzichten voor juiste interpretatie

Verschillende analyses geven ook adviezen mee, en maken de gegenereerde output zo gebruiksvriendelijk mogelijk. Toch is het belangrijk om de nodige ecologische inzichten te hebben voor een juiste interpretatie. Een lagere waarde betekent niet meteen een minderwaardige bodem, maar kan soms perfect logisch verklaard worden op basis van de achtergrond, praktijken of de functie van die waarde.

Bij Bodemleven Monitor zien we bijvoorbeeld dat alle groepen talrijker zijn in de plots met compost, behalve gram-positieve bacteriën. We weten echter dat die gevoelig zijn voor bodembewerkingen. In de proef wordt alles gespit, wat kan verklaren waarom die het algemeen minder doen.

Wanneer je met deze aanbevelingen rekening houdt, kan je met commerciële tests een goede inschatting van het bodemleven maken en kan je interessante inzichten krijgen. Door de noodzaak voor herhalingen moet je natuurlijk rekening houden met een zekere kostprijs hiervoor.

Het uitgebreide onderzoeksverslag en alle resultaten kan je terugvinden op de website van het Proefstation.

Meer info?
sander.fleerakkers@proefstation.be

Dit onderzoek werd uitgevoerd met de financiële steun van Belorta Veiling en de Europese Unie, in het kader van GMO.