De bessenbladwesp (Nematus ribesii) is een hardnekkige plaag in de biologische kleinfruitteelt en kan in korte tijd hele struiken ontbladeren (bes, stekelbes, jostabes). In dit CCBT-project werd een geïntegreerde beheersingsstrategie geëvalueerd waarin intensieve monitoring met gele lijmbanden werd vergeleken met feromoonvallen. Veldproeven in 2024 en 2025 op locaties in België toonden aan dat gele lijmbanden een vroege detectie van de volwassen vlucht mogelijk maken. Het gebruikte soortspecifieke feromoon bleek zeer selectief en leverde hoge vangsten op verschillende locaties. De monitoring toonde ook de aanwezigheid van de kleine bessenbladwesp (Pristiphora appendiculata) aan, die ook aangetrokken wordt tot de gele lijmbanden en de feromoonval. Deze technieken leren ons dat de combinatie van ‘early warning’ via gele lijmbanden en feromoonvallen een completer beeld geven van de activiteit van bessenbladwespen, zowel voor vroege detectie als voor seizoensopvolging van de populatie.

Gele lijmbanden moeten tijdig worden opgehangen (begin maart). De feromoondop kent de hoogste vangstpieken tussen begin april en eind juni en moet in die periode zeker in het perceel aanwezig zijn. Er kan veel variatie zijn tussen variëteiten en afstanden. Hang deze dus specifiek op in variëteiten met gekende historische druk. Een minimumafstand van 10m is aangewezen, i.f.v. de druk zelfs korter. Bij te hoge druk is biologische beheersing ook nog mogelijk met biologische middelen (i.p.v. Tracer) op jonge rupsen.

Onderzochte monitoringsmogelijkheden

In het CCBT-project Pak Ribessii werden twee technieken gebruikt om de monitoring van de bessenbladwesp in kaart te brengen. Al enkele jaren was er een feromoon in ontwikkeling aan de Universiteit van Greenwich. Dit feromoon werd in 2024 en 2025 op een aantal percelen verder getest. De feromoondop werd geplaatst op een lijmbodem van een transparante deltaval of een gele lijmval (Figuur 1 A en B). Zodra er hoge aantallen aanwezig waren, werden de lijmbodems vervangen. Het feromoon wordt nu op grote schaal geproduceerd bij Pherobank, verwachting lente 2026 op de markt.

Een tweede monitoringstechniek bestond uit het gebruik van gele lijmbanden. In appel- en perenpercelen worden zaagwespen al langer intensief gemonitord met witte lijmbanden. In dit project werd onderzocht of gele lijmbanden hetzelfde konden doen. De gele lijmbanden (Koppert) werden gespannen tussen de ijzeren draden in de percelen. Er werd 1m gespannen en bij het omplooien van de banden werden ook een paar nietjes gebruikt zodat de lijmbanden niet wegwaaiden (Figuur 1 C). Doorheen het seizoen werden de lijmbanden vervangen wanneer de lijmlaag onvoldoende plakte.

Levenscyclus en onderscheid (kleine) bessenbladwesp

In deze fiche wordt het verschil tussen de bessenbladwesp en de kleine bessenbladwesp weergegeven. Er bestaat nog een derde bladwesp, namelijk de Nematus leucotrochus. Die heeft maar één generatie en komt minder frequent voor.

Monitoring op verschillende locaties in 2024 en 2025

2024 – locatie 1

In 2024 werden op locatie 1 acht lijmbanden van 1m geplaatst op 225m². De eerste vangsten werden waargenomen op 16 maart, meteen na het uitzetten van de gele lijmbanden. Dit wijst op een vroege aanwezigheid van adulte bladwespen. In totaal werden 499 adulten (♀ en ♂) gevangen met gele lijmbanden, terwijl één feromoonval 552 mannetjes ving. De monitoring liep wekelijks door tot oktober (Figuur 2). Aan het begin van het seizoen lagen de vangsten op de gele lijmbanden hoger dan in de feromoonval. Dit wijst mogelijk op een temperatuurafhankelijke vertraging in de vrijgave van het feromoon. In het middenseizoen werden duidelijke pieken waargenomen met de feromoonval, tussen 25 april en 20 juni. Tegen het einde van het seizoen bleken de gele lijmbanden opnieuw aantrekkelijker dan het feromoon.

2025 – locatie 1

In 2025 lag de plaagdruk op dezelfde proeflocatie aanzienlijk lager. De eerste vangst met gele lijmbanden werd geregistreerd op 6 maart, terwijl de eerste vangst met de feromoonval pas op 17 april plaatsvond (gegevens niet weergegeven). Daarnaast werd ook de aanwezigheid vastgesteld van een verwante, kleinere soort: de kleine bessenbladwesp (Pristiphora appendiculata), herkenbaar aan haar kleinere formaat en andere kleurpatroon. In Figuur 3 is het duidelijk dat de kleine bessenbladwesp vooral vroeg in het seizoen aanwezig was, terwijl de piek van de bessenbladwesp rond 26 juni lag met de gele lijmbanden. Het totaal aantal gevangen kleine bessenbladwespen was lager dan dat van de bessenbladwesp. In totaal werden 96 bladwespen geteld. Dit is duidelijk minder dan in 2024 toen er 499 adulten werden gevangen. Met de feromoonval werd in 2025 beduidend minder bladwespen gevangen (25 exemplaren in totaal t.o.v. 552 in 2024).

2025 – locatie 2 en 3

Op andere locaties werd ofwel de feromoonval of een lijmband of combinatie uitgeprobeerd. Sommige percelen hadden in 2024 of 2025 een hele lage druk, anderen dan weer niet. Op locatie 2 was de plaagdruk laag. Dit bedrijf testte het feromoon al meerdere jaren en maakte in het verleden gebruik van kleine gele vangplaatjes om de plaagdruk te beheersen (opgelet, niet type Royal Brinkman: - bijvangst bijen). Figuur 4A toont de vangsten op drie gele lijmbanden in vergelijking met één feromoonval. Hetzelfde patroon als op locatie 1 in 2024 werd waargenomen: hogere vangsten van bladwespen aan het begin van het seizoen, terwijl op 17/6/2025 de feromoonval een duidelijke piek liet zien met 84 gevangen volwassen insecten. Op deze locatie bleef de plaagdruk onder controle en was geen ingreep noodzakelijk. Op locatie 3 waar de plaagdruk hoog was, registreerde één feromoonval gedurende het hele seizoen hoge vangsten. De eerste volwassen bladwespen werden waargenomen op 24/03/2025. Tussen 11/04 en 23/05 werden de hoogste vangsten genoteerd. In totaal werden 970 individuen geteld (Figuur 4B). Er werd geen onderscheid gemaakt tussen de verschillende soorten bessenbladwespen, al bestond het merendeel van de vangsten uit Nematus ribesii.

Ruimtelijke verspreiding

In 2025, op 12,5 m afstand van locatie 1 werd een nieuwe aantasting vastgesteld. Op deze locatie werd op 20/05 een nieuwe feromoonval geplaatst. Eén enkele val ving 857 bladwespen, wat erop wijst dat deze soort zich slechts over korte afstanden verplaatst (in vergelijking met de andere val waarin slechts 25 adulten werden gevangen). De piekvangsten werden genoteerd tussen 11/06 en 20/06/2025. Dit geeft aan dat wie met intensieve monitoring aan de slag wil gaan, een interval van rond de 10m zeker moet aanhouden. In functie van de druk in de percelen kan dit nog korter.

Aantrekkelijkheid van geel

In 2024 werd een witte kruisval vergeleken met een gele kruisval in de periode van 9/3/2024 tot 22/4/2024. De gele kruisval was duidelijk veel aantrekkelijker met 96 vangsten in vergelijking met acht vangsten op de witte kruisval (gegevens niet weergegeven). In 2024 werden ook de bijvangsten genoteerd over het seizoen tot november. Naast vliegen, werden zweefvliegen teruggevonden. Over het hele seizoen werden er per lijmband gemiddeld 14,6 zweefvliegen gevangen en 5,4 lieveheersbeestjes (Figuur 5).

Biologische gewasbescherming

Biologische beheersing kan verder nog door het platknijpen van de jonge rupsen (tijdsintensief). Herhalende behandelingen met bitterzout zijn niet voldoende werkzaam. Een behandeling met Tracer (Spinosad) werkt sterk maar doodt ook nuttige insecten af. In een semi-field proef in 2024 werden ook alternatieve middelen getest naar de frambozenbladwesp en deze vertoonde een goede nevenwerking op jonge rupsen (tot 90% werking). Naar aanleiding van deze proef wordt de uitbreiding op het etiket aangevraagd aan het erkenningscommité.

Naast dit samenvattende verslag, is er ook een Technisch eindrapport beschikbaar waarin je alle gedetailleerde resultaten van de proeven en monitoring terug kan vinden.

Met dank aan alle telers voor hun medewerking aan dit project!

Meer info?
Renske Petré, Eva Bangels, Tim Beliën
Tel: 011 69 70 80
E-mail: Renske.petre@pcfruit.be; eva.bangels@pcfruit.be; tim.belien@pcfruit.be